هنر مصرف صحيح

آماری از الگوی مصرف فعلی

نويسنده: سيد جعفر فاطمي نوش آبادي | شنبه 15 اسفند 1388 ساعت 4:06 PM |

با توجه به اینکه امسال از سوی مقام معظم رهبری سال بهینه سازی الگوی مصرف نام گذاری شده است بر آن شدیم تا آماری از الگوی مصرف فعلی را ارائه دهیم تا به اهمیت این موضوع و توجه هر چه بیشتر به آن بپردازیم:

مقام اول در مصرف نوشابه و نان در دنیا، سرانه ۱۰ برابری در مصرف انرژی نسبت به اروپائیها، رتبه سوم مصرف گاز در جهان ، نوزدهمین كشور مصرف كننده برق در دنیا و قرار گرفتن در رتبه بیستم كشورهای پر مصرف دارو ، همه و همه از جمله آثار الگوی نامناسب مصرف در كشور ما است كه جز به هدر دادن منابع و سرمایه های كشور نتیجه دیگری به دنبال ندارد.

باید پذیرفت كه اصلاح فرهنگ مصرف به معنای افزایش یا كاهش مصرف نیست بلكه به معنی درست مصرف كردن است.

نگاهی گذرا به میزان مصرف برخی اقلام بهتر بیانگر عمق مسئله است.

● ایرانی ها نان و نوشابه‌خورترین مردم جهان

سرانه مصرف نوشابه‌های گازداردر ایران ۴۲ لیتر است.با مقایسه این آمار با آمار دیگر كشورهای جهان به این نتیجه می‌رسیم كه ما در سرانه مصرف نوشابه‌های گازدار مقام اول را در جهان پیدا كرده‌ایم درحالی كه میانگین مصرف نوشابه‌های گازدار در دنیا برای هر فرد ۱۰ لیترمی باشد .

مجید پارسانیا مدیر عامل شركت بازرگانی دولتی ایران در خصوص میزان مصرف نان اظهارداشت: مردم ما پرمصرف‌ترین مردم جهان در مصرف گندم و نان هستند و با سرانه ۲۰۰ كیلو بالاترین مصرف سرانه نان را در جهان دارا هستیم.

و اما در مقوله انرژی ، كشور ما جزو پرمصرف ترین كشورهای دنیاست اما به لحاظ اینكه ایران از ذخایر غنی نفت و گاز برخوردار است تاكنون اثرات منفی مصرف خارج از حد متعارف جهانی خود را نشان نداده است. اما برای تحلیل بهتر این مقوله می توان توجه ویژه ای به آمارهای موجود در این زمینه داشت.

● مصرف سرانه انرژی ایران ۱۰ برابر اروپاست

مدیرعامل سازمان بهینه سازی مصرف سوخت معتقد است: میزان مصرف انرژی در ایران ۱۰ برابر اروپاست.

وی با اشاره به اینكه شدت مصرف انرژی در ایران بالاترین رقم را برخوردار است، تصریح می كند: شدت مصرف انرژی در ایران ۱۵ برابر ژاپن، ۱۰ برابر اتحادیه اروپا و هشت برابر آمریكاست.

كاظمی علت شدت مصرف انرژی در ایران را اعلام یارانه های بدون دلیل و منطقی می داند و راهكار برون رفت از این اوضاع را اصلاح راندمان مصرف انرژی در سه بخش ساختمان و مسكن، حمل ونقل و صنعت اعلام می كند.

بر اساس مطالعات مركز تحقیقات استراتژیك مجمع تشخیص مصلحت نظام، مصرف انرژی در ایران ۱۷ برابر كشور ژاپن، ۴ برابر كانادا و ۲ برابر چین است و مصرف سرانه انرژی به میزان ۶۱/۱ تن معادل نفت خام است و رشد سالانه مصرف انرژی دربخش خانگی و تجاری ۷۶/۱۰ درصد، بخش صنعت ۹۶/۱۱ درصد، بخش حمل و نقل ۶۵/۸ درصد، بخش كشاورزی ۷۵/۳ درصد، نیروگاهها ۶۷/۸ درصد و در پالایشگاهها ۵۰/۰ درصد است.

همچنین مصرف فرآورده‌های عمده نفتی (گاز مایع،‌ بنزین،‌ نفت سفید، نفت گاز و نفت كوره) طی سالهای ۱۳۸۴-۱۳۷۶ بطور متوسط دارای رشدی معادل ۵/۲ درصد‌ در سال بوده است و طی دهه گذشته مصرف بنزین در كشور سالانه ۴/۸ درصد‌ افزایش یافته است.

● رتبه سوم در مصرف گـــاز جهان

ایران با مصرف ۱۰۸ میلیارد مترمكعب گاز در سال رتبه سوم را در دنیا دارد.

سهم گاز طبیعی در تامین انرژی مصرفی كشور در بخش خانگی و تجاری و عمومی ۵/۵۹ درصد، بخش صنعت ۱/۵۲ درصد، بخش حمل و نقل ۸/۰ درصد، بخش نیروگاه ها ۲/۷۲ درصد و بخش پالایشگاهها ۶/۹۱ درصد است . این در حالیست كه سهم گاز در سبد مصرف انرژی های فسیلی ۶۰ درصد است كه تا پایان برنامه چهارم این رقم به ۶۳ و در سال ۱۴۰۳ به ۷۱ درصد افزایش می‌یابد.

● ایران نوزدهمین كشور پرمصرف بـــــــرق دنیا

طبق آمار ارائه شده توسط آژانس اطلاعات انرژی امریكا ایران در سال ۲۰۰۷ میلادی نوزدهمین مصرف كننده برق در جهان بود و در سال گذشته میلادی حدود ۱۴۵ میلیارد كیلو وات برق مصرف كرد. ایران در زمره بیست و پنج كشور پر مصرف برق در جهان است و این مصرف بالا در كنار جمعیت ۷۰ میلیون نفری سبب شده تا سرانه مصرف برق در كشور بسیار بالا باشد.

● مصرف انرژی در بخش حمل و نقل

مصرف انرژی در بخش حمل و نقل كشور در سال ۸۴ ، ۲۵۵ میلیون بشكه معادل نفت خام بوده است.مصرف بنزین در بخش حمل و نقل ۱۴۱ میلیون بشكه معادل نفت خام و نفت گاز ۱۰۳ میلیون بشكه معادل نفت خام در سال ۸۵ گزارش شده است.برآوردها نشان می‌دهد در صورت ادامه وضعیت كنونی،‌ مصرف انرژی تا سال ۲۰۲۰ در بخش حمل و نقل در ایران به ۵۷۵ میلیون بشكه معادل نفت خام و انتشار گاز Co ۲ به ۲۴۰ میلیون تن در سال می رسد.

● سرانه مصرف آب تهرانی ها ۳۰۰ لیتر در شبانه روز

بر اساس گزارش توسعه انسانی سازمان ملل در سال ۲۰۰۶ در كشورهای در حال توسعه یك نفر از هر پنج نفر -یعنی ۱/۱ میلیارد نفر - به آب سالم دسترسی ندارد و ایران فقط ۳۶/۰ درصد منابع آبی جهان را دراختیاردارد .

بنابر این گزارش رقم متوسط سالانه برداشت آب برای نیازهای مصرفی ۴/۱ میلیارد متر مكعب بوده است كه ۷/۹۳ درصد آن برای مصارف كشاورزی استفاده می‌شود.

بر اساس آخرین آمارهای بانك جهانی كاهش سالانه منابع داخلی آب شیرین در ایران ۳/۶ برابر نرم جهانی است و سرانه مصرف شهروندان تهرانی ۳۰۰ لیتر در شبانه روز برآورد شده است .

● ایران جزو ۲۰ كشور نخست مصرف دارو در دنیا

ایران به لحاظ مصرف دارو، جزء ۲۰ كشور نخست دنیاست و در آسیا بعد از چین مقام دوم را دارد.

ایرانی‌ها ۱۰ تا ۱۵ درصد مجموع داروهای كشور را به صورت خودسرانه و بدون مشورت با پزشك مصرف می‌كنند.هر ایرانی سالانه ۳۳۹ عدد دارو مصرف می‌كند كه بیش از استاندارد جهانی است .میانگین داروهای تجویزشده در نسخه هر بیمار ایرانی حدود ۶/۳ قلم است و مصرف سرانه داروهای تزریقی در ایران در سال گذشته ۴/۱۱ بوده كه حدود چهاربرابر میانگین مصرف سرانه كشورهای در حال توسعه است.

● رشد ۷۸ درصدی مصرف كود و سموم

كودها و سموم شیمیایی دفع آفات نباتی از مهمترین منابع آلودگی آب ناشی از فعالیتهای كشاورزی هستند.

طی دهه گذشته مقدار كود توزیع شده ۵۳ درصد رشد داشته است و عرضه سموم شیمیایی در ۱۰ سال گذشته رشد ۷۸ درصد را نشان می دهد.

● در تولید زباله هم اولیم

فرهنگ نادرست مصرف باعث افزایش تولید زباله می شود بطوریكه روزانه بیش از ۵/۳ میلیون تن زباله در جهان تولید می‌شود كه سهم كشور ما از این میزان ۵۰ هزار تن است و سالانه ۱۸ میلیون تن زباله در كشور تولید می‌شود.

بنابر مطالعات صورت گرفته در مركز تحقیقات استراتژیك مجمع تشخیص مصلحت نظام سرانه تولید زباله هر ایرانی روزانه ۷۰۰ گرم است و زباله‌های تولیدی روزانه ۴۰۰ میلیون و سالانه ۱۴۶ میلیارد تومان به اقتصاد كشور خسارت می‌زند.

بنابر این گزارش در حال حاضر تنها ۷ درصد از سیستم جمع‌آوری زباله در كشور مكانیزه است ۷۰ درصد زباله‌های تولیدی تلمبار شده، ۲۴ درصد به صورت غیربهداشتی دفن و تنها ۴ درصد دفن بهداشتی می‌شوند.

از آنجا كه حركت های فرهنگی جزو حركت های لاك پشتی و كند محسوب می شوند رسیدن به یك هدف كلان فرهنگی نیاز به هماهنگی سیاست های چند دوره ۴ ساله دولتی دارد و باید به اصلاح فرهنگ مصرف به عنوان یك طرح ملی و دراز مدت نگاه كرد.

بی شك تغییر الگوی مصرف عمومی می تواند باعث صرفه جویی در بسیاری از هزینه های دولت شود، سهمیه بندی بنزین می تواند یكی از تجربه های موفق در این زمینه باشد كه دولت نهم موفق به اجرای این طرح عظیم ملی شد.